बिहिवार, जेठ २९ २०८२

"समृद्धिका लागि पर्यटन"

दल बहादुर गुरुङ

लुम्बिनी पाना

477

दल बहादुर गुरुङ (डिबि), लुम्बिनी पाना। पछिल्लाे समय पर्यटन गरीखाने उद्यम बनेकाे छ । मनाेरञ्जन ठान्नेहरुले समेत पर्यटनलाई व्यवसाय, पेसा, उद्याेगका रुपमा ग्रहण गर्न थालेका छन् । विश्व बजारमा पर्यटनलाई धूँवारहित उद्याेगकारुपमा परिभाषित गरिएकाे छ ।

हामी नेपालीहरु ससाना कुटिर उद्यम चलाएर ,निर्वाहमुखी व्यवसाय गरेर,पुरातन शैलीकाे कृषिमा जीवन गुजारी रहेका छाैं । समृद्धिकाे सपना देखिरहेका छाैं ।

व्यापार,व्यवसाय गर्नु,साना उद्यम सञ्चालन गर्नु र ठूला उद्याेग चलाएर स्वराेजगार बन्नु,राेजगार दिन सक्नु ठूलाे विषय बनिरहेकाे बेला पर्यटनमार्फत नेपालीहरुले समृद्धिकाे कल्पना गर्नु आठाैैं आश्चर्यकाे विषयभने हाेईन ।

यतिबेला पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि यातायातका साधनलाई पहिलाे प्राथमिकतामा राखेकाे देखिन्छ । सुरक्षाकाे अवस्था कस्ताे छ ? पर्यटकहरु बुझ्न खाेज्छन् । हाेटल, रिसाेर्ट,लजकाे प्रवन्ध छ कि नाइँ ? यसले समेत पर्यटन प्रवर्द्धनमा विशेष भूमिका खेल्छ । आन्तरिक एवम् बाह्य पर्यटकहरुलाई स्थानीय तथा रैथाने उत्पादन खुवाईन्छ कि आयातित खाना ? स्थानीय ताजा,अर्गानिक तरकारी,फलफूल खुवाईन्छ कि बजारिया ?

पर्यटकहरुलाई अर्निका रुपमा मही, मकै र भटमासले स्वागत गरिन्छ वा चाउचाउ,चाउमिनले वा काेक-फेन्टाले ? यसले पनि नेपाली पर्यटन उद्यमलाई कुन बाटाेमा लैजाने वा लैजाद‌ै छाैं हेक्का हुन्छ ।

करिव ढाई दशकदेखि नेपालका ग्रामीण भेगमा हाेमस्टे( घरबास कार्यक्रम)लाई उच्च प्राथमिकता दिएर समृद्धिकाे सपना पूरा गर्ने माध्यम पर्यटन बनाईएकाे छ । यसकाे सहायताले देशमा आर्थिक,सामाजिक र सांस्कृतिक समृद्धिकाे नयाँ आधार काेरिएकाे भेटिन्छ ।

गाउँसहरमा हाेमस्टे खुलेपछि स्थानीयहरु,स्वराेजगारी भएका छन् । रैथाने उत्पादन बिक्री हुने अवसर प्राप्त भएकाे छ । स्थानीयमा पाक्वकला सीपकाे विकास भएकाे छ । अर्गानिक उत्पादनले बजार पाएकाे छ । हरिया सागपात,कुखुरा,खसी-बाेकाहरु हाेमस्टेमै बिक्री भएका छन् । स्थानीय कला,संस्कृतिकाे रक्षा हुँदै साेरठी,घाँटु, सालै जाे,करुवा नाँच र झ्याउँरेले बजार पाएकाे छ ।

गाउँलेहरुले हाेमस्टेसँग नेपाली लाेकसंस्कृति ,संस्कार र परम्परालाई आन्तरिक एवम् बाह्य पर्यटकहरुलाई गाउँमै प्रस्तुत गरि आर्थिक उपार्जन गर्ने अवसर मिलेकाे छ ।

आफ्नाे क्षेत्रमा रहेका ऐतिहासिक,धार्मिक,पुरातात्त्विक,सांस्कृतिक एवम् पर्यटकीय स्थलहरुकाे विकास र प्रवर्द्धन गर्नका लागि पर्यटककाे आगमनले विशेष भूमिका खेलेकाे हुन्छ ।

आफ्ना क्षेत्रका यी सबै गन्तव्यहरुकाे परिचय दिनु,पहिचान गराउनु र प्रसिद्धिका लागि सबैले पहल गर्न सकेमा उत्तम हुने देखिन्छ । त्यसका लागि पर्यटकमुखी प्रचार सामग्रीहर (ब्राेसर,हातेपर्चा,डायरी,डकुमेन्ट्री,पाेष्टर र पप्प्लेट,रेडियाे , टीभी सामग्री ) तयार पारेर वितरण तथा प्रसारण गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

अझ नाैलाै पर्यटनकाे अवधारणा अनुसार पर्यापर्यटन आईपुगेकाे छ । वन,वातावरण र जैविक विविधता संरक्षणका लागि पर्यापर्यटनकाे विकास र प्रवर्द्धन आजकाे टड्काराे आवश्यकता बनिरहेकाे छ । वन,वातावरण र जैविक विविधता संरक्षण गर्दै प्राकृतिक रुपमा प्रयाेग गर्न पर्यापर्यटन नाैलाे विधाका रुपमा हामीबीच आईपुगेकाे हाे ।

वनभित्र रहेका चराचुरुङ्गी,वन्यजन्तु,वनस्पति र जडिबुटीहरुका बारेमा चिनाउँदै वनकै काफल,फँडेर ,जामुना,खल्लुक,आँप, केरा चखाउँदै वन परिक्रमा गराउन सक्दा पर्यटकहरु ज्यादै खुसी हुन सक्नेछन् । स्थानीय हाेमस्टेमा बसालेर गिठ्ठा ,तरुल चखाउन पाए जाती हुनेछ। चाैताराे,माैवा,काफल र चिउरी,खनियाँ,आरुबखडा, सिस्नुकाे घरेलु रक्सी रस्वादन गराउन सकिएमा पर्यटक खुसी भई स्थानीयकाे आम्दानीकाे परिधि विशाल हुन सक्छ । बेलकाे जुस चखाउँदै वनकाे अवलाेकन भ्रमण गराउन सकेमा आर्थिक लाभ लिन सकिने छ ।

पर्यटक हाम्रा पाहुना हुन् । उनीहरुलाई स्वागत,सम्मान गरी उपस्थितिलाई कदर गर्न सकिएमा जाती हुने छ । हार्दिकता बढ्ने छ । पर्यापर्यटन विकास र प्रवर्द्धनका लागि स्थानीय सामुदायिक वन उपभाेक्ता समूहहरुले याेजनावद्व कार्यक्रम तय गरि अघि बढेमा वन,वातावरण र जैविक विविधता संरक्षणमा टेवा पुग्नेछ ।

वन समूहले नियमित आम्दानी बढाउन, वन,वातावरण र जैविक विविधताकाे संरक्षण गर्न र आयमुखी क्रियाकलापमा सहभागी हुन पर्यापर्यटनमा जाेड दिनुपर्ने देखिन्छ । जसकाे कारण समूहले नियमित आम्दानी बढाउँछ । स्थानीयहरुले राेजगारी पाउँछन् । स्थानीय उत्पादनले बजार पाउँछ । स्थानीय कला, संस्कृतिकाे जगेर्ना गर्न सम्भव भई पर्यटकबाट पैसा लिई गर्जाे टार्न सम्भव छ ।

त्यसैले वन समूहरुले आफ्ना वनभित्र बगैंचाहरु निर्माण गर्ने,प्रकृतिमैत्री पार्क बनाउने ,वन,वातावरण र जैविक विविधता संरक्षण गर्ने खालका संरचनामा ध्यान दिने र प्रचार प्रसार गर्न सकेमा पर्यापर्यटनमा विकास सम्भव हुनेछ ।

काठ बेच्ने,हरियापरिया वन पैदवारमात्र बेचेर आम्दानी बढाउने काममा नलागी पर्यापर्यटनमार्फत पनि समृद्धिकाे सपना पूरा गर्न सकिन्छ । यसैमा सामुदायिक वन उपभाेक्ता समूह लाग्नु हितकर ठहरिनेछ ।

(लेखक सामुदायिक वन समन्वय समिति तिनाउ गाउँपालिका पाल्पाका अध्यक्ष हुनुहुन्छ।)

प्रस्तुत लेख लुम्बिनी पानाले प्रकाशन गरेको पर्यटन विशेषांकबाट साभार गरिएको हो।