सोमवार, आश्विन १२ गते २०८३
सोमवार, आश्विन १२ गते २०८३
यादव पन्थी
फूल नटिप, सम्हालि राख, प्रकृतिलाई नदिऊँ दुखको झाक। क्षणिक तस्बिरभन्दा जीवन अमूल्य, हामी नै बनाऔँ यसको सौन्दर्य सुन्दर ।
.jpeg)
नेपाल, प्राकृतिक सुन्दरता र सांस्कृतिक विविधताले विश्वभर आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाएको छ। यहाँका हिमशृङ्खला, हरिया वनजङ्गल, कलकल बग्ने नदीनाला र रंगीविरंगी फूलहरूले युगौँदेखि मानिसको मन लोभ्याउँदै आएका छन्। आन्तरिक पर्यटनको विकाससँगै, यी प्राकृतिक स्थलहरू घुम्न जानेहरूको संख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। विद्यार्थीहरू पनि शैक्षिक भ्रमण तथा मनोरञ्जनका लागि विभिन्न पार्क तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरूमा पुग्ने गरेका छन्। यो सकारात्मक पक्ष भएता पनि, पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रभाव र क्षणिक मनोरञ्जनको चाहनाले यी सुन्दर स्थलहरूमा नकारात्मक असर पर्न थालेको छ। विशेषगरी, पार्क तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरूमा गएर फूलहरू टिप्ने, बोटबिरुवा भाँच्ने र त्यहाँको प्राकृतिक सुन्दरतालाई नष्ट गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ। सामाजिक सञ्जालमा ‘लाइक’ र ‘कमेन्ट’ को लोभमा आफ्नै अमूल्य सम्पत्तिलाई क्षति पुर्याउने यो कार्यले गम्भीर चिन्ता उत्पन्न गराएको छ।
आजको युग सूचना प्रविधि र सामाजिक सञ्जालको युग हो। फेसबुक, इन्स्टाग्राम, टिकटक जस्ता विभिन्न सामाजिक सञ्जालहरूले हाम्रो जीवनको हरेक पक्षलाई प्रभावित पारेको छ। युवापुस्ता यसको प्रभावमा अझ बढी परेको देखिन्छ। साथीभाइहरूसँग जोडिन, नयाँ जानकारी प्राप्त गर्न र आफ्नो विचार व्यक्त गर्न सामाजिक सञ्जाल एक शक्तिशाली माध्यम बनेको छ। तर, यसको अत्यधिक प्रयोग र गलत बुझाइले युवाहरूलाई क्षणिक र सतही कुराहरूतर्फ आकर्षित गरिरहेको छ। सामाजिक सञ्जालमा ‘भाइरल’ हुने, धेरै ‘लाइक’ र ‘कमेन्ट’ प्राप्त गर्ने होडबाजीले युवाहरूलाई कुनै पनि हदसम्म जान उत्प्रेरित गरिरहेको छ। आकर्षक तस्बिरहरू खिच्न र त्यसलाई सामाजिक सञ्जालमा राख्न उनीहरूले जे पनि गर्न तयार हुन्छन्। यही मानसिकताले उनीहरूलाई पार्क तथा पर्यटकीय स्थलहरूमा गएर फूलहरू टिप्न, अप्राकृतिक गतिविधिहरू गर्न र वातावरणलाई दूषित पार्न समेत प्रेरित गरिरहेको छ।
पार्क तथा पर्यटकीय स्थलहरू कुनै पनि देशको गहना हुन्। यिनीहरूले प्राकृतिक सुन्दरता मात्र प्रदान गर्दैनन्, बरु वातावरण सन्तुलन कायम राख्न, जैविक विविधता संरक्षण गर्न र मानिसहरूलाई शान्त तथा मनोरम वातावरणमा विश्राम लिने अवसर पनि प्रदान गर्दछन्। विद्यार्थीहरूका लागि यी स्थलहरू प्रकृतिलाई नजिकबाट बुझ्ने र सिक्ने महत्वपूर्ण शैक्षिक केन्द्र पनि हुन्। यस्ता स्थलहरूले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई पनि टेवा पुर्याउँछन्। पर्यटन व्यवसाय फस्टाउँदा स्थानीय मानिसहरूले रोजगारी पाउँछन् र उनीहरूको जीवनस्तरमा सुधार आउँछ। तर, यदि हामीले यी स्थलहरूको संरक्षण गर्न सकेनौँ र यसलाई नष्ट गर्ने कार्यलाई निरन्तरता दियौँ भने, यसले दीर्घकालमा गम्भीर नकारात्मक परिणामहरू निम्त्याउनेछ।
पछिल्लो समय पार्क तथा पर्यटकीय स्थलहरूमा फूलहरू टिप्ने, बोटबिरुवा भाँच्ने र फोहोर फाल्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ। सामाजिक सञ्जालमा आकर्षक तस्बिरहरू पोस्ट गर्ने लोभमा मानिसहरूले फूलहरूको सुन्दरतालाई क्षणभरमै नष्ट गरिदिन्छन्। एउटा फूल टिप्दा सिंगो बोटको सुन्दरतामा कमी आउँछ र यसले फूल फुल्ने प्रक्रियालाई पनि असर गर्छ। विद्यार्थीहरूले पनि यसको गम्भीरता नबुझी साथीभाइको लहैलहैमा लागेर यस्ता कार्यहरू गरिरहेका छन्। यस्ता गतिविधिहरूले जैविक विविधतामा नकारात्मक असर पुर्याउँछ। फूलहरू विभिन्न कीराफट्याङ्ग्राहरू र चराचुरुङ्गीहरूको आहार र बासस्थान हुन्। जब हामी फूलहरू टिप्छौँ, तब हामीले अप्रत्यक्ष रूपमा यी जीवहरूको जीवनचक्रमा बाधा पुर्याइरहेका हुन्छौँ। यसका साथै, बोटबिरुवा भाँच्दा तिनीहरूको वृद्धि रोकिन्छ र समग्र पारिस्थितिक प्रणालीमा असन्तुलन पैदा हुन्छ।
सामाजिक सञ्जाल एक शक्तिशाली उपकरण हो, जसलाई सही तरिकाले प्रयोग गर्दा धेरै सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सकिन्छ। तर, जब यसको प्रयोग गलत उद्देश्यका लागि गरिन्छ, तब यसले विनाशकारी परिणामहरू निम्त्याउन सक्छ। पार्क तथा पर्यटकीय स्थलहरूमा फूलहरू टिपेर वा प्रकृतिलाई हानि पुर्याएर त्यसको तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्नु एक प्रकारको विकृति हो। यसले क्षणिक लोकप्रियता त दिलाउन सक्छ, तर यसको दीर्घकालीन असर भने निकै गम्भीर हुन्छ। यस्ता गतिविधिहरूले अरूलाई पनि नकारात्मक सन्देश दिन्छ। जब कसैले फूल टिपेको वा प्रकृतिलाई नोक्सान पुर्याएको तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा देख्छ, तब अरू मानिसहरूलाई पनि यस्तो कार्य गर्न प्रोत्साहन मिल्न सक्छ। यसले नकारात्मक संस्कृतिको विकास गर्छ र अन्ततः हाम्रा सबै सुन्दर प्राकृतिक स्थलहरू नष्ट हुने खतरा बढ्छ।
अब यो समय आएको छ कि हामीले यस विषयलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्छ र यस्ता गलत प्रवृत्तिहरूलाई रोक्नको लागि ठोस कदम चाल्नुपर्छ। यसका लागि विभिन्न चेतनामूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्न आवश्यक छ। विद्यालय तथा कलेजका पाठ्यक्रमहरूमा पर्यावरण संरक्षण र प्रकृतिको महत्त्वबारे जानकारीमूलक सामग्रीहरू समावेश गर्नुपर्छ। विद्यार्थीहरूलाई प्रकृतिसँग नजिक हुने र यसको सम्मान गर्न सिकाउनुपर्छ। शैक्षिक भ्रमणहरूलाई प्रकृति संरक्षणका सिद्धान्तहरू सिकाउने माध्यमको रूपमा प्रयोग गर्नुपर्छ। टेलिभिजन, रेडियो, पत्रपत्रिका र अनलाइन माध्यमहरूले प्रकृति संरक्षणको महत्त्वबारे जनचेतना जगाउने कार्यक्रमहरू प्रसारण तथा प्रकाशन गर्नुपर्छ। सामाजिक सञ्जालका सकारात्मक प्रयोगबारे जानकारी दिनुपर्छ र नकारात्मक प्रवृत्तिहरूलाई निरुत्साहित गर्नुपर्छ। स्थानीय समुदायहरूलाई पार्क तथा पर्यटकीय स्थलहरूको संरक्षणमा सक्रिय रूपमा सहभागी गराउनुपर्छ। उनीहरूलाई यसको महत्त्व बुझाउनुपर्छ र संरक्षणका लागि आवश्यक तालिम तथा स्रोतसाधन उपलब्ध गराउनुपर्छ। पार्क तथा पर्यटकीय स्थलहरूमा फूल टिप्ने, बोटबिरुवा भाँच्ने र फोहोर फाल्ने कार्यलाई दण्डनीय बनाउनुपर्छ र त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्नुपर्छ। नियम उल्लङ्घन गर्नेहरूलाई कडा कारबाही गर्नुपर्छ। पर्यटन व्यवसायीहरूले पर्यटकहरूलाई प्रकृति संरक्षणको महत्त्वबारे जानकारी गराउनुपर्छ। उनीहरूले आफ्ना ग्राहकहरूलाई जिम्मेवार पर्यटनको अभ्यास गर्न प्रेरित गर्नुपर्छ। सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरूले प्रकृति र पर्यावरणसँग सम्बन्धित सकारात्मक सन्देशहरू फैलाउनुपर्छ। फूल तथा बोटबिरुवाहरूको सुन्दरतालाई नबिगारी तस्बिर खिच्न र त्यसलाई सकारात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्छ। यदि कसैले नकारात्मक गतिविधि गरिरहेको देखेमा त्यसको विरोध गर्नुपर्छ।
विद्यार्थीहरू देशका भविष्य हुन्। उनीहरूले प्रकृति संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्न सक्छन्। उनीहरूले आफ्नै स्तरबाट केही साधारण तर प्रभावकारी कदमहरू चाल्न सक्छन्। आफ्ना साथीभाइ र परिवारका सदस्यहरूलाई प्रकृति संरक्षणको महत्त्वबारे जानकारी गराउने। फूलहरू नटिप्न र वातावरणलाई सफा राख्न प्रेरित गर्ने। पार्क तथा पर्यटकीय स्थलहरूमा जाँदा जिम्मेवार व्यवहार प्रदर्शन गर्ने। तोकिएको नियमहरूको पालना गर्ने र वातावरणलाई कुनै पनि प्रकारको क्षति नपुर्याउने। सामाजिक सञ्जालमा प्रकृति र पर्यावरणसँग सम्बन्धित सकारात्मक तस्बिरहरू र सन्देशहरू साझा गर्ने। नकारात्मक गतिविधिहरूलाई निरुत्साहित गर्ने। पार्क तथा पर्यटकीय स्थलहरूमा सरसफाइ कार्यक्रमहरूमा सक्रिय रूपमा सहभागी हुने। फोहोरलाई उचित ठाउँमा फाल्ने र अरूलाई पनि त्यसो गर्न प्रेरित गर्ने। प्रकृतिलाई माया गर्ने र यसको सम्मान गर्ने बानी बसाल्ने। बोटबिरुवा र जीवजन्तुहरूको संरक्षणमा ध्यान दिने। यस्ता साना तर महत्वपूर्ण प्रयासहरूले ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छन्।
नेपालको प्राकृतिक सुन्दरता हाम्रो अमूल्य सम्पत्ति हो। यसलाई जोगाउनु हामी सबैको साझा दायित्व हो। सामाजिक सञ्जालको मोह र क्षणिक मनोरञ्जनको चाहनामा हामीले यसलाई नष्ट गर्ने अधिकार छैन। फूलहरू टिप्ने र प्रकृतिलाई हानि पुर्याउने जस्ता गलत प्रवृत्तिहरूलाई तत्काल रोक्न आवश्यक छ। यसका लागि शिक्षा, सञ्चार, समुदाय र कानुन सबै क्षेत्रबाट समन्वित प्रयास हुनुपर्छ। विद्यार्थीहरूले यस अभियानमा अग्रसर भएर आफ्नै पुस्ता र भावी पुस्ताका लागि सुन्दर र स्वस्थ वातावरण सुनिश्चित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ। आउनुहोस्, हामी सबै मिलेर हाम्रो प्रकृतिलाई माया गरौँ, यसको संरक्षण गरौँ र आउने पुस्तालाई पनि यो सुन्दरता हस्तान्तरण गरौँ। सुन्दरताको हत्या होइन, सुन्दरताको संरक्षण गरौँ। यही हाम्रो पहिचान हो, यही हाम्रो भविष्य हो। हामीले बिर्सनु हुँदैन कि प्रकृतिसँगको हाम्रो सम्बन्ध अटुट छ र यसलाई जोगाउनु भनेको आफ्नै अस्तित्व रक्षा गर्नु हो।
अत: प्रकृति हाम्रो आमा हो। त्यो केवल तस्बिरको पृष्ठभूमि होइन, हामी बाँचेका कारण हो। आज यदि हामीले यसलाई नजोगायौँ भने, भोलिको पुस्तालाई हामीसँग न त फूल देखाउने ठाउँ हुनेछ, न जंगल चहार्ने अधिकार। सामाजिक सञ्जालमा भाइरल हुनुको अर्थ प्राकृतिक सम्पदा विनाश गर्नु होइन। वास्तविक सफलताका लागि अब हामीले "सकारात्मक, जिम्मेवार, र दिगो सोच"अपनाउन आवश्यक छ।
त्यसैले हामी सबै मिलेर यस्तो संस्कार बनाऔँ जहाँ फूल नटिपेर पनि तस्बिर खिचिन्छ, जंगल नबिगारी पनि रमाइलो गर्न सकिन्छ, प्रकृति नष्ट नगरी पनि भाइरल हुन सकिन्छ ।फूल टिप्ने होइन, फूल जोगाउने अभियानमा लागौँ। क्षणिक मोह होइन, दीर्घकालीन सोच बनाऔँ। सुन्दरताको हत्या होइन, संरक्षण गरौँ। किनभने यही हाम्रो पहिचान हो, यही हाम्रो भविष्य हो।
Copyright © All right reserved to Lumbini Pana Site By: Sobij
